Жүз жылдық тарихқа саяхат
«Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ бас ғимаратының бірінші қабаттағы кең фойесінде орталық теміржол мұражайы орналасқан. Атшаптырым кең залға бас сұққан жан бейне бір өткен ғасырға кіріп кеткендей күй кешері анық.
Орталық мұражайдағы көне жәдігерлер – өткеннің үнсіз куәгері, әрқайсысы теміржол тарихының белгілі бір кезеңін ғана емес, сол замандағы теміржолшылар еңбегін де баяндайтындай. Міне, ескі диспетчерлік аппарат пен сигналдық шамдар... әрбірінің артында теміржол қозғалысының қауіпсіздігін қамтамасыз еткен кешегі теміржолшының тұлғасы тұрғандай. Көз алдыма көне диспетчерлік аппаратта отырған, анау тұрған теміржолшы формасын киген қозғалыс командирі елестеді. Өткен ғасырдың басында түтіні будақтаған паровозға көмір лақтырған мынау күрек ше, нағыз жәдігер емей не?!
– Паровоздар жұмыс істеген кезде бұл күрек от жағушылар мен паровоз бригадаларының негізгі еңбек құралдарының бірі болды. Бұл физикалық тұрғыдан ауыр, үлкен шыдамдылық пен төзімділікті талап ететін жұмыс болатын. Сондықтан қарапайым еңбек құралы саналатын көмір күрегінің өзі паровоз дәуіріндегі теміржолшылар еңбегінің бір бөлшегі болып табылады, – деп түсіндірді әрбір жәдігердің тарихын жатқа білетін мұражай қызметкері Ақмарал Молдашева.
Келесі бір көненің көзі – темір жолдағы коммутациялық пульт, ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың алғашқы жартысында пайдаланылған құрылғы станция мен разъездер, стрелкалық посттар, деполар арасындағы байланысты қамтамасыз етуге арналған. Оның көмегімен қызметтік хабарламалар жеткізіліп, пойыз қозғалысына жауапты қызметкерлердің өзара жұмысы үйлестірілген.
Темір жолдағы қозғалыс қауіпсіздігін қамтамасыз етуде фонарьлар мен сигналдық құрылғылардың да орны ерекше болғаны анық. Олар машинистерге, станция қызметкерлеріне және басқа да мамандарға қажетті жарық сигналдарын беруге пайдаланылды. Қызыл, сары және жасыл түсті белгілер қозғалыс жағдайы туралы ақпарат жеткізген. Әсіресе түнгі уақытта, тұман, жаңбыр немесе қар кезінде мұндай құралдардың маңызы артты. Сигналдың дұрыс берілуі пойыз қозғалысының қауіпсіздігіне тікелей әсер етті.
Заманауи теміржол цифрлық технологиялар мен автоматтандырылған жүйелерге сүйенеді. Дегенмен бүгінгі жетістіктердің негізінде өткен буын мамандарының еңбегі мен тәжірибесі жатыр. Мұражайда сақталған осынау жәдігерлер теміржол тарихын танып-білуге, саланың даму жолын бағалауға және өткен кезеңдегі мамандардың еңбегін есте сақтауға мүмкіндік береді. Бейне бір жүз жылдық тарихқа саяхат жасағандай болдық.
Бағдина СЕКЕРБЕК, Астана