Жәдігерлер сыр шерткенде...

Темір жол тарихы
31.01.2022, 12:23
Сабырхан Сейілбекұлы

Қызылорда облысы бойынша меншікті тілшісі

Ғасырдан астам тарихы бар Қызылорда локомотив пайдалану депосының мұражайында өткен күннен сыр шертетін бірегей жәдігер сақтаулы тұр. 1976 жылы депоның 70 жылдығы қарасаңында ашылған мұражай жыл өткен сайын жаңа экспонаттармен толықтырылып келеді. Көненің көзі – алып паровоз бен ҰОС ардагерлеріне арналған аспан асты мұражайына депо ауласынан орын берілген.

Мұражай табалдырығынан аттасаңыз, қарама-қарсы екі қабырғаға ілінген қос картаның бірінде 19-ғасыр, екіншісі 20-ғасырда аймақтағы теміржол құрылысының сұлбасы бедерленген. Бұдан кейінгі экспонаттардан өткен ғасырдың басында салынған Ташкент-Орынбор теміржолы құрылысынан тарихи суреттер мен құжаттар, алғашқы станциялар сұлбасын көруге болады. Келесі экспозицияда қала тарихы, яғни 1853 жылы қоқандықтарды аймақтан қуып шығып, Перовск бекінісінің (Перовск – Қызылорданың алғашқы атауы) салынуы жайлы мәліметтер бар.

Бөлімше теміржолындағы станция мен бекеттердің, вокзал ғимараттарының, локомотив депосының ең алғашқы нұсқасы, кейінгі және бүгінгі көріністері, даму кезеңдерінен сыр шертетін суреттер келесі бір экспозицияда орын алған. Осындай экспозициялардың бірінде депо теміржолшыларының 1905-1907 жылдардағы революциялық дүмпуге үн қосқаны байқалады. Социал-демократтардың ықпалымен жұмыс сағатын азайту, жалақыны көтеруді талап еткен депо слесарі А.В.Червяков бастаған, құрамында жеті мүшесі бар «большевиктік жетеу» ұйымының суреттері сақталған. Жалпы мұражайға қойылған экспонат, тақта-стенд, сұлба-макет, әртүрлі құжаттар, кітаптар секілді 150-ден астам жәдігердің арасында не жоқ десеңізші?! 1902 жылы шығарылып, ұзақ жыл қолданыста болған шойыннан жасалған рельстің сынығы да сақталған.

– Мұражайға қазалылық теміржолшылар әкеліп тапсырған, бүгінде тарихи жәдігерге айналған рельстің үш түрі бар. Оның бірінің ұзындығы 113 см, ені 10 см, биіктігі 11,5 см көлемінде, жақтау қабырғасында «к.з.кн.Б.БЬЛОСЕЛЬСКАГО 1902 года» деген жазу жазылған, – деді мұрайжай қызметкері Қызғалдақ Оспымбетова.

Тарихқа көз жіберсек, бұл рельс Ресейде теміржол енді пайда болған екі ғасыр бұрын Еділ-Жайық өңірінде темір қорытып, болат рельс шығаратын князь Белосельский-Белозерскийдің шеберханасының өнімі болса керек деп ой түюге болады. Князьдің Уфа губерниясының Катав-Иванов мекенінде де темір-болат балқытатын шеберханасы болды деген деректер бар. 1901 жылдан бастап шеберханадан шығарыла бастаған мұндай рельстердің екінші жақтауына к.ж.д деген мөр-таңба (клеймо) басылыпты. Сәйкесінше, бұл белгілер қазыналық темір жол аббревиатурасы немесе «Константинов темір жолы» дегенді білдірсе керек. Белосельский-Белозерскийдің шеберханасының өнімі Орынбор-Ташкент теміржолының құрылысына пайдаланылып, Сыр бойына да жеткен болып тұр ғой.

Мінеки, екі ғасырды жалғастырып жатқан теміржолдың тарихын зерделей келе талай-талай тұма сырға қанығуға әбден болады...

Әлеумет
27.05.2022
Қызылордада оқушыларға қауіпсіздік ережелері түсіндірілді
Спорт
27.05.2022
Шалқар станциясында шағын футболдан жарыс ұйымдастырылды
Әлеумет
27.05.2022
Қызылордалықтар еңбек ардагерін 80 жылдығымен құттықтады
Жаңалықтар
27.05.2022
Шалқарда жұқпалы індеттерге қарсы оқу-жаттығу өтті
Аймақтар
27.05.2022
Семейде жаз шыға балалар қауіпсіздігі алаңдатады
Жаңалықтар
27.05.2022
Атырау вокзалына лифт орнатылады
Аймақтар
27.05.2022
Шар станциясында күрмеуі қиын мәселелер ұжымдық жиында талқыланады
Жүк тасымалы
27.05.2022
Құрық порты паром кешенінде 4 айда жарты миллионға жуық жүк өңделген
Мұрағат
27.05.2022
«Қазақстан теміржолшысы» газеті, №39 27 мамыр 2022 жыл
Жаңалықтар
25.05.2022
Жыл басынан бері жол бойында 25 қайғылы жағдай болды
Спорт
24.05.2022
Қызылордада шағын футболдан жарыс ұйымдастырылды
Спорт
24.05.2022
Маңғыстауда «Мерейтойлық старт» эстафетасы өтті
Аймақтар
24.05.2022
Семей ЖТ бөлімшесінде заңдылықты сақтау мәселесі талқыланды
Жаңалықтар
24.05.2022
«Батыс» филиалында көктемгі комиссиялық тексеру қорытындыланды
Әлеумет
24.05.2022
Ақтөбеде оқушыларға қауіпсіздік ережелері түсіндірілді
Инфрақұрылым
24.05.2022
Жаңа технологиялар Атыраудағы жұмыс тиімділігін артырды
Аймақтар
24.05.2022
Семейде Мәжіліс депутаты референдум бойынша үгіт-насихат жүргізді
Аймақтар
24.05.2022
Маңғыстаудағы тепловоздардың дені жазғы тасымалға дайын
Жолаушылар тасымалы
24.05.2022
Ресейге пойыздар қайтадан қатынай бастады
Жаңалықтар
24.05.2022
ҚТЖ дарынды жастарды баулуға ынталы