Кешенді техниканың құдіреті    

Шымкент белгі беру және байланыс дистанциясында вагон дөңгелегінің қызуын анықтайтын көпфунционалды техникалық құралдар кешенінің енгізілгеніне де он жылға жуықтады. Содан бері байланысшылар осы кешенді техниканың құдіретін көріп келеді. Жалпы КТСМ деп аталатын құрылғы әр 25-35 км қашықтықта орналасқан. Байланыс саласындағы №717 нұсқаулық талабына сай ел ішінде қатынайтын және транзиттік пойыздардың температуралық көрсетікіші екі бөлек. Яғни, белгіленген шақырымына қарай бір күйге келтіреді. Түлкібаста барлық пойыз техникалық қызмет көрсету пунктіне тоқтаса, транзитті пойыздар Арысқа барғанда бір-ақ аялдайды. – Көпфунционалды техникалық құралдар кешенінің екінші түрі 2011 жылы келді. 2017 жылы қойылған КТСМ 02 түрі бұрынғыға қарағанда өзгерек. Оны шығаратын зауыт бір кемшілігі дәлелденсе, келесі жолы соған сай өзгеріс енгізіп, жаңасын жасауда. Жүріп бара жатқан құрам КТСМ тұрған аумаққа 25 метр қалғанда рельс тізбегі құрылғыны іске қосады. Сосын вагон дөңгелегін таспаға алатын оптикалық құрылғылар жұмысын бастайды. Ал кеңседегі монитордан қай вагонның дөңгелегі қанша градусқа қызғаны көрсетіліп тұрады. Дөңгелектен бір зат сүйретіліп келе жатса, немесе тежегіштері қысқанда дабыл дыбысын береді. Дабылдың үш түрі бар.«0» түрі – диагностика, «1» – апаттың алдында, «2» – апаттық кез. Бұрынғы ПОНАБ құрылғысы вагон дөңгелегінің қызуын тек деңгеймен көрсететін. Ал КТСМ қызудың градусын анықтайды. Жаңа техника болғасын, жұмыс бұрынғыдан әлдеқайда жеңілдеген, – дейді аға электр механик Дінмұхаммед Әсілов.   КТСМ өндіріске келгелі он жыл ғана өткендіктен әзірге жаңа болып саналады. Әр он жылдан кейін жағдайы комиссиялық тексеруден өткен соң, әрі қарай қанша уақыт жұмыс істейтіні белгілі болмақ. – Бұл құрылғымен жұмыс істеудің бір тиімділігі – республика бойынша әр тараптан қанша пойыз өткенін Астанадағы басшылық орталықтандырылған бақылау жүйесі арқылы монитордан көріп отырады. Мәселен, Жамбылдан шыққан пойыздың Қызылордаға қалай жеткені сияқты. Егер бізге келгенде пойыздың дөңгелегінде ақау болса, оның қай бекеттен бастап қызғанын ортақ желіге қарап білеміз. Осылай қауіпсіздіктің алдын алуға көмектеседі, – дейді аға электр-механик.   Өткен жылы Шымкент дистанциясына қарасты аумақтан 198507 пойыз өтіп, соның ішінде 112 рет бірді-екілі вагон дөңгелегі қызғаны үшін тоқтатылған. Тежегіштің қысып жібермеуі 86 рет тіркелген. Әсіресе, мұндай жағдай Түлкібас пен  Састөбеде жиі қайталанады екен. Себебі, Жамбыл облысынан биіктен сайға түсіп келе жатқанда вагон дөңгелектері қызып келеді. Ол жер бұдырына байланысты болғандықтан, бұл аралықта вагон дөңгелегінің қызуын тексермеу туралы шешім қабылданған. Сондықтан келесі құрылғы пойыздар жазыққа түсіп, бір қалыпқа келгенде тексереді. Аталған техникамен жұмыс істеуді үйрену үшін мамандар Ақтөбе жол техникалық мектебінде оқытылған. Одан бөлек КТСМ құрылғысын шығаратын зауыттың өзінде  жыл сайын екі электр механикті Алматы мен Астанаға шақырып, құрылғымен жұмыс істеуді үйретеді. Былтырдан бері «КТСМ 03» түрі шығуда. Ол әзірге тек Ресейде қолданылуда екен. Аға электр механиктің айтуынша, оның қызметі бүгінгі қолданыстағыдан да бір саты жоғары көрінеді. – Мысалы, КТСМ қондырғысындағы жылуды анықтайтын оптикалардың қызмет көрсету уақыты 3 жылға берілген. Күн ыстықта оның қызмет көрсету уақыты аз. Салқын ауа райында 4-5 жылға ұзаруы мүмкін. Сосын жаңасымен ауысады. Ал соңғы «КТСМ 03» құрылғысына қызмет көрсетпесе де болады. Тек аптасына екі рет тексерсе жеткілікті. Сосын «КТСМ 02» құрылғысы секілді онда бөлмеге арнайы қойылған аппарат жоқ. Ал ескісінде ені мен көлемі бірдей екі метр болатын белгі беретін шкаф бар.Әр бекетте екі механик шкафты кестеге сай он күн мен бір айдың ішінде ашып көріп, тазалап кетеді. Егер аяқ астынан белгі болса, ол диспетчерге, вагон операторына түседі, – деп түсіндірген аға электр-механик осындай құдіреті күшті техниканың жаңа үлгісі өндіріске қосылатын күнді асыға күтіп жүргендерін жеткізді.    

Динар МЕЙІРМАН, Шымкент

Регионы
22.01.2026
Железнодорожницам рассказали о профилактике рака молочной железы в Караганде
КТЖ в лицах
22.01.2026
Более 17 лет работы, 3 предотвращенные аварии и заслуженная награда: будни осмотрщика-ремонтника вагонов
КТЖ в лицах
22.01.2026
Почетный железнодорожник Бокенбай Жасыбай отмечает 75-летний юбилей
Регионы
22.01.2026
Железнодорожники приняли участие в занятии по гражданской обороне в Павлодаре
Инфраструктура
22.01.2026
Талгат Алдыбергенов посетил вокзал Алматы-1 и оценил ход реконструкции
Регионы
21.01.2026
Эффективность и рост: результаты работы станции Алтынколь за год
Новости
21.01.2026
Строительство новых ж/д линий завершат в 2026 году — Нурлан Сауранбаев
Новости
21.01.2026
Контейнеры, маршруты, терминалы: КТЖ готовит сеть к росту грузопотоков
Регионы
21.01.2026
Вопросы безопасности движения и охраны труда обсудили на станции Жанаарка
Грузовые перевозки
21.01.2026
С начала отопительного сезона по сети КТЖ перевезено более 54 млн тонн угля
Новости
20.01.2026
План развития контейнерных перевозок до 2030 года обсуждают в Казахстане
Грузовые перевозки
20.01.2026
Грузовые железнодорожные перевозки зерна в Узбекистан в 2025 году выросли на 32%
Новости
20.01.2026
Система контроля состояния бесстыкового пути внедрена в Акмолинском регионе
Новости / Цифра недели
20.01.2026
Около 822 тысяч пассажирок воспользовались женскими вагонами
Грузовые перевозки
20.01.2026
На сети колеи 1520 вводят обязательную установку новых подшипников
Новости / Архив
20.01.2026
Газета Қазақстан теміржолшысы, №4 от 20 января 2026 года
Новости
19.01.2026
Энергоэффективность и ресурсосбережение: об экологических мерах рассказали в KTZ Express
КТЖ в лицах
19.01.2026
Старейшая железнодорожница Костанайского региона Анна Рябцева отметила столетний юбилей
Регионы
19.01.2026
О ремонте, обучении и обеспечении безопасности рассказали в Екибастузской дистанции СЦБ
Новости
19.01.2026
Через вокзал «Нұрлы жол» в 2025 году прошли 2,5 миллиона пассажиров