Транскаспий бағыты: Үміттен нәтижеге дейін
Транскаспий халықаралық көлік бағыты соңғы жылдары Қазақстанның сыртқы саудасы мен транзиттік әлеуетінің негізгі күре тамырына айналды. 2024-2025 жылдардың қорытындысы бойынша бұл бағытта атқарылған жұмыстар нақты нәтижелерін бере бастады, деп хабарлайды Rail-news.kz.
Осыдан бірер жыл бұрын «Орта дәліз» тек балама бағыт ретінде қарастырылса, бүгінде ол Еуразия логистикасының ажырамас бөлігіне айналды. Қазақстан, Әзербайжан және Грузияның бірлескен күш-жігерінің арқасында Транскаспий халықаралық көлік бағыты (ТХКБ) 2025 жылды рекордтық көрсеткіштермен қорытындылады.
2025 жылдың алғашқы 11 айында ТХКБ бойынша жүк тасымалдау көлемі айтарлықтай өсім көрсетті. Соңғы мәліметтерге сүйенсек: Каспий теңізі арқылы жүк тасымалы 50%-дан астамға артып, тек алғашқы тоқсанда-ақ 1 млн тоннадан асқан. Ал, Қытай – Еуропа бағытындағы контейнерлер ағыны 2,6 есеге дейін өсіп, Орта дәліздің бәсекеге қабілеттілігін дәлелдеді. Оған қоса бұл бағыт арқылы Әзербайжанға астық тасымалдау 3 есеге, ал Иран бағытында 69%-ға артқан.
Бұл нәтижелер жайдан-жай келген жоқ. Олар ауқымды инвестициялық жобалардың жемісі. Ақтау және Құрық порттарын жаңғырту жұмыстары іске асты. 2025 жылы Ақтау портында қытайлық «Ляньюньган» компаниясымен бірлескен контейнерлік хабтың бірінші кезеңі аяқталды. Бұл порттың өткізу қабілетін жылына 200 мың ЖФБ-ға (контейнерге) дейін арттыруға мүмкіндік береді.
Сондай-ақ Каспий теңізінің тартылуына байланысты Ақтау акваториясында түбін тереңдету жұмыстары жүргізіліп, кемелердің толық жүктемемен (100%) кіруіне жағдай жасалды. Ал, Құрық портында жеке инвестициялар есебінен көпфункционалды терминал іске қосылып, мұнай өнімдері мен астық тиеу қуаты кеңейтілді.
Транскаспий бағытының басты жетістігі – жеткізу уақытының қысқаруы. Егер бұрын Қытайдан Еуропаға жүк 30-40 күнде жетсе, қазір Орта дәліз арқылы бұл мерзім 15-18 күнге дейін азайды. Бұған «цифрлық дәліз» жүйесін енгізу арқылы қол жеткізілді: кедендік рәсімдер мен құжат айналымы онлайн форматқа көшіп, шекарадағы іркілістер азайды.
Атқарылған іс көп болғанымен, әлі де шешімін күткен мәселелер бар. 2028 жылға қарай Қазақстан бұл бағыттың өткізу қабілетін жылына 10 млн тоннаға жеткізуді жоспарлап отыр. Ол үшін Әзербайжан және Грузиямен тарифтерді біріздендіру және Каспий флотын жаңа паромдармен толықтыру жұмыстары жалғасуы тиіс.
Транскаспий бағыты – Қазақстанның экономикалық егемендігінің кепілі. 2025 жылғы көрсеткіштер еліміздің транзиттік хабқа айналу амбициясының нақты іске асып жатқанын айқын көрсетеді.