АҚШ-тағы ұзын құрамды жүк пойыздар
АҚШ Конгресі көлік министрлігіне ұзындығы 2286 метрден (7500 футтан) асатын жүк пойыздарын (әсіресе құрамалы) пайдалануға байланысты қауіпсіздік пен басқа да факторларды бағалауды тапсырды, деп хабарлайды Rail-news.kz.
Бұл мәселені зерттеу үшін құрылған комитет өз қорытындысында құрамалы пойыздардың ұзындығына шектеу қоюды талап етпейді, дегенмен олардың қалыптастыру және жүргізу ережелері сақталуы керек. Мұндай пойыздардың қозғалысы теміржол өткелдерінің жабық тұру уақытын ұзартып, автокөлік жүргізушілеріне және жалпы халыққа қолайсыздықтар туғызатынын, сондай-ақ жолаушылар пойыздарының өтуіне елеулі кедергілер жасайтыны анық.
Соңғы жиырма жылда АҚШ-та ұзын құрамды пойыздардың саны үздіксіз артып келеді, негізінен бірінші класты алты теміржол компаниясында. 2019 жылы АҚШ-тың Бас есеп басқармасы (GAO) екі теміржол компаниясының деректеріне сүйене отырып, 2008 жылдан 2017 жылға дейін жүк пойыздарының орташа ұзындығы 25 %-ға артқанын хабарлады. 2021 жылға қарай жүк пойыздарының шамамен 25 %-ның ұзындығы 7500 футтан (2286 м) асқан, ал кейбірінің ұзындығы 14 мың футқа (4267,2 м) жақындаған. Теміржолдар пойыздардың ұзындығын, әсіресе құрамалы пойыздардың, шығындарды азайтып, бірдей көлемдегі жүкті аз пойызбен тасымалдау мақсатында арттыруда.
2017 жылғы тамызда Виргиния штатының Бедфорд округінде 178 вагоннан тұратын пойыз апатқа ұшырап, қауіпті заттардың төгілуі мен өрт шыққан. АҚШ-тың Көлік қауіпсіздігі жөніндегі ұлттық кеңесі (NTSB) бастаған тергеу барысында ұзындығы 3234 м пойыздың жасақталу тәртібіне және локомотив машинисінің еңіс жолда қозғалыс жылдамдығын бақылау үшін тежеуіштерді қолдануына назар аударылды. Бұл жағдайда пойыздың басында орналасқан бос вагондар артынан келе жатқан ауыр жүк тиелген вагондардың қысымымен рельстен шығып кеткен. Бас есеп басқармасы бұл оқиғаны әртүрлі типтегі және массалы вагондардан тұратын ұзын пойыздарды қалыптастыру кезінде ережелер мен регламенттерді қатаң сақтау қажеттігін көрсететін мысал деп таныды.
2021 жылғы қарашада АҚШ Конгресі көлік министрлігіне ұзындығы 7500 футтан (2286 м) асатын жүк пойыздарын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік және басқа да факторларды зерттеуді тапсырды. АҚШ-тың Федералдық теміржол әкімшілігінің (FRA) демеушілік қолдауымен Көлік зерттеулері кеңесі Ұлттық ғылым, инженерия және медицина академияларымен (NASEM) бірлесе отырып, 2022 жылғы қыркүйекте осы мәселені зерттеу үшін жүк және жолаушы қозғалысын ұйымдастыру, қауіпсіздік және заңнама салаларындағы әртүрлі бағыттардан 12 сарапшыдан құралған комитет құрды.
Зерттеу міндеттері ең алдымен ұзын құрамды пойыздарды әртүрлі жер бедері мен қоршаған орта жағдайларында пайдаланудың, қысқа пойыздарға қарағанда, қауіпсіздік тұрғысынан әлеуетті тәуекелдерін бағалаудан тұрды.
Ұзын құрамды пойыздардың қауіпсіздігі
Ұзын құрамды маршруттық пойыздар АҚШ-та 80 жылдан астам уақыттан бері пайдаланылып келеді. 180 және одан да көп вагоннан тұратын көмір және кен таситын пойыздар 1940-жылдардан бастап шектеулі бағыттарда қатынайды. Құрама бойынша локомотивтерді тарата орналастыру технологиясы бойлық күштерді бақылауды қамтамасыз етіп, берік тіркегіш құрылғылардың пайда болуы теміржолдарға 1960-жылдардың басында 120 және одан да көп вагоннан тұратын маршруттық пойыздардың қатынау аймағын кеңейтуге мүмкіндік берді. Сол кезеңде кейбір теміржолдар құрамалы пойыздардың ұзындығын арттыру бойынша тәжірибе жүргізе бастады. Айнымалы тоқ электр берілісі бар тепловоздардың пайда болуы, соның ішінде күрделі профильді бағыттарда, маршруттық пойыздардың массасы мен ұзындығын одан әрі арттыруға жағдай жасады.
1990-жылдары жүк пойыздарының қозғалысын қатаң кесте бойынша ұйымдастыру (Precision Scheduled Railroading, PSR) әдісі енгізіле бастады. Бұл бұрынғыдай пойызды тек жеткілікті жүк вагоны жиналған соң ғана жөнелту тәжірибесін алмастырды. GAO деректері бойынша, бұл ұзын құрамды пойыздардың көбеюіне ықпал етті. Нәтижесінде 2011 жылдан 2021 жылға дейін бірінші класты теміржолдардың локомотив паркі 5 %-ға, жүк вагондары 32 %-ға, ал қызметкерлер саны 28 %-ға қысқарды.
PSR әдісіне көшкен теміржолдардың көпшілігі бірнеше жүк ағындарын жинақтау немесе тарату пункттерінің (станциялар мен терминалдардың) арасында қатынайтын транзиттік пойыздардың ұзындығын арттырды. АҚШ-тың Жерүсті көлігі жөніндегі кеңесі транзиттік пойыздарға құрамалы және контейнерлік пойыздарды (оның ішінде автомобиль тіркемелерімен) жатқызады, бірақ жергілікті және маршруттық пойыздарды оған қоспайды. Құрамалы және контейнерлік пойыздардың ортақ сипаты – олардың құрамында әртүрлі ұзындықтағы, массасы (порожний және жүктелген) мен түрі әркелкі вагондар болуы, соның ішінде қарапайым вагондар мен автотасымалдағыштардың кездесуі. Контейнерлік пойыздар бес буындық платформалардан тұратын секциялардан қалыптасуы мүмкін. Мұндай 25 секциядан тұратын контейнерлік пойыздың ұзындығы 125 вагоннан тұратын құрамалы пойыздың ұзындығына сәйкес келеді.