Тілдей таспада талай сыр бар

Маржан Әнуарқызының Түркістан локомотив пайдалану депосында аға таспа тексеруші инженер болып еңбек етіп келе жатқанына биыл 13 жылдан асты. Ол бүгінде локомотивтердің жылдамдық өлшеуіне қатысты құралдардың қыр-сырын жетік меңгерген білікті маман.

– Мынау менің қолымдағы әріптестерімізге кеңінен таныс «скоростемер» құрылғысы – локомотивтің жылдамдық өлшеу құралы. Мұның негізгі қызметі жылдамдық өлшеу таспасы тіркеген деректерді жіңішке ғана қара сызық арқылы көрсетеді. Қазіргі кезде мұның технологиялық тұрғыдан жетілдірілген жаңа түрлері қолданысқа ене бастады, – деп түсіндірді Маржан таспаны салмақтап ұстап отырып.  

Айтуынша, соңғы шыққандарымен салыстырғанда бұл өзі ескілеу дүние болғанымен, қауіпсіз қозғалысты ұйымдастыруда құнды құрылғы екені даусыз. Оның құндылығы сол, деректерді ұсынуына қарап, бұған сенімді ақпарат көзі ретінде қарауға болады.  

Машинист қағаз таспаны арнайы құралға салғанда, аппақ таспаның бетіне қара сызықпен жылжымалы құрамның қозғалыс деректері тіркеліп отырады. Мұның ерекшелігі сол, «накол» деп аталатын нүктеден бастау алып, иректеліп түсетін жіптей сызық көп нәрседен хабар береді. Бұл жерде көлденең сызыққа 24 сағаттық көрсеткіштер тігінен жазылса, минуттық көрсеткіштер солдан оңға және тек жоғары қарай ғана орналасады. Ал қозғалыс нәтижесінде жазылатын ирек-ирек сызықты машинистердің өздігінен өңдеп, түзеуі мүмкін емес. Сондықтан да нүктеден басталған жіптей сызық, жоғары-төмен иректеле жүріп пойыз жылдамдығын түгел жазып, тұтас қозғалысты алақандағыдай көрсетеді. Тіпті жылжымалы құрамның қай тұста қалай жүргенін сағат-минутына дейін дөп басады десек, қателеспейміз. Демек локомотивтің жүрген-тұрғаны мен жылдамдығы, тежегіштің басылған-басылмағанына қатысты оғаш әрекеттерді жасырып қалу мүмкін емес.  

Осы тілдей таспада талай сыр жатыр, тіпті бағдаршамның белгілеріне қатысты деректер де жазылады. Сол себептен қағаз бетіне көлденең түскен сызықтың үстінен жүретін қара қаламның ирек-ирек сызығының сыры сан алуан.

– Айталық, әлгі қара сызығымыз бірсыдырғы болып, кенет бір белдеу төмен түсіп толқынданса, онда локомотив бағдаршамның сары түсімен жүрді деген сөз. Ал сызық оңнан солға қарай көтеріліп барып, жуан тік сызыққа кілт тірелсе, пойыздың қызыл бағдаршамға тоқтағаны, – дейді таспа тілін жатқа білетін маман Маржан.  

Кейіпкеріміз бөлім жетекшісі ретінде салаға енгізіліп жатқан соңғы технологияларды мейлінше меңгеруді көздейді. Өйткені қазіргі кезде таспаға жазу мен оның қыр-сырын оқудың технологиялық озық үлгілері қолданысқа ене бастаған. Сондықтан заман ағымына ілесе отыру кез келген маманның басты мақсаты деп біледі.