Мұрағат – өткен өмір айнасы

Тарихи кезеңдерді зерттеп-зерделеу үшін бізге мұрағат қажет екені сөзсіз. Сондықтан да тарихи деректік құжаттарды сақтайтын мұндай мекеме алтын қазына ретінде бағаланса керек.

Қазіргі кезде Шымкент бөлімшесінің мұрағатында Түркістан облысына қарасты теміржол мекемелері мен осыған қатысы бар кәсіпорындардың құжаттары сақталған. Атап айтқанда кадр бөлімі мен бухгалтерлік есеп-қисапқа қатысты құжаттар аталған мұрағатқа әр бес жыл сайын талапқа сай буып-түйіліп жеткізіледі екен. Әрбір теміржолшының қызметке кірген-шыққан мерзімі мен еңбек еткен кезеңінде алған жалақысын растайтын құжаттар... бәрі-бәрі осында қатталып тұр.  

Шымкент қаласының қақпасы саналатын вокзал ғимаратының дәл түбінде орналасқан бұл мекеменің 75 жылдық тарихы бар (тіпті одан ұзақ болуы да мүмкін) 30 582 дана құжатты «бауырына басқан». Түркістан өңіріндегі теміржолға қатысты жалғыз облыстық мұрағат та осы. Мұнда Шымкент станциясына қатысты 1932- 2018 жылғы 918 құжат сақталған. Сол сияқты 1933 пен 1998 жыл аралығында Арыс станциясында жұмыс істеген азаматтардың деректері жазылған 1 376 құжат тіркелген. Демек, бұл жерде жазылғанына 75 жылдан әрі асып ғасырға жуықтаса да сиясы кеппеген құнды қағаздар сақтаулы деген сөз.  

Жалпы, сарғайған қағазды сары майдай сақтау неге керек деген сұрақ кім-кімді де бей-жай қалдырмайтын шығар. Мұрағатшылардың айтуынша, мекеме қызметіне кітап жазып, деректер іздеген тарихшылар, қарт ата-анасы мен темір жолда тер төккен туыстарының еңбек өтілін немесе зейнетақысын нақтылауға мұқтаж жандар жүгінеді. Сол сияқты осы салада еңбек етіп, өмірден өтіп кеткен ата-ана, туыс-бауырларына қатысты деректерді растағысы келетіндер де аз емес. Тіпті бұрынғы Одақ кезінде осында еңбек етіп, тағдыр талайымен тарыдай шашыраған адамдар да бір замандардағы ізін қайта жаңғыртуды көздеп осында хат жазып, хабар алатын көрінеді...

Үш қабатты ғимарат 1967 жылы бой көтерген. Мұрағатта штат бойынша еңбек етіп жатқан қос қызметкердің айтуынша, мекеменің қор сақтау сапасы сын көтермейді. Меңгеруші Гүлнәр Темірханқызы адам тағдырын арқау еткен қағаздардың бүлінбей сақталуы үшін арнайы нұсқаулықтар барын алға тартады. Айталық, бөлмедегі ауа ағыны мен температурасы, оның ылғалдылығы мұқият сақталып, күн сәулесінен қорғалуы қажет. Сондай-ақ құжат жинайтын көпқабатты стеллаждар ағаштан емес, металлдан жасалып, электр сымы өртке қарсы қауіпсіздік құрылғыларымен қамтамасыз етілуі тиіс екен.  

Шымкент магистральдық желі бөлімшесі директорының вокзал шаруашылығы жөніндегі орынбасары Нұрғиса Орынбасарұлы биылғы наурыз айында аталған ғимараттың тұтас қасбетіне ағымдағы жөндеу жұмыстары жүргізілгенін тілге тиек етті. Сондай-ақ қазіргі кезде бөлме ішіне стеллаж жасау жұмыстары жүргізілуде екен. Ол біткен соң сыймай жатқан немесе жаңадан қабылданып, жылдар бойы сақталуы тиіс құжаттар орналастырылады. Қазіргі таңда Түркістан мен Шымкентте бір-бір кітапхана мен қолданыста осы бір мұрағат бар. Өзара ұқсас, мәндес қызмет түрі болғандықтан, салаға жауапты жетекшілер біршама уақыт бұрын оларды біріктіру арқылы ірілендіру жолын қарастырған.  

– Негізінен бұл қызмет бір жерде қолжетімді болса, тұтынушыларға да тиімді болар еді, – дейді директордың орынбасары. Оның түсіндіруінше, қазіргі кезде ҚТЖ басшылығы тарапынан қызмет түрін оңтайландыру мен ғимараттарды тиімді басқарудың тетіктерін жетілдіруге басымдық берілген. Өйткені, қызметкерлермен аумағы ат шаптырым кеңсені күтіп ұстаудың шығыны да аз емес. – Алдағы уақытта біз кітапхана мен мұрағатты бір жерге орталықтандырып, сапалы қызмет көрсетуді қамтамасыз еткіміз келеді. Алайда, күтімін жасамаса, кез келген мекеме тозып, құрып кететіні белгілі. Өкінішке орай, тап қазіргі кезде бұл санаттағы қызмет түріне арнап жаңа ғимарат салу жоспарда жоқ. Дегенмен, ірілендіруге қатысты немесе қазіргі мұрағатты күрделі жөндеу мәселесін қайта көтеріп, келесі жылдың бюджетіне енгізуге ұсыныс беретін боламыз, – дейді Нұрғиса Пошанов.