Депо мұражайында өткен күннен сыр шертетін бірегей жәдігер сақтаулы тұр

Темір жол тарихы
11.11.2022, 19:27
Суретті түсірген автор
Сабырхан Сейілбекұлы

Қызылорда облысы бойынша меншікті тілші

Ғасырдан астам тарихы бар Қызылорда локомотив пайдалану депосының мұражайында өткен күннен сыр шертетін бірегей жәдігер сақтаулы тұр. 1976 жылы депоның 70 жылдығы қарасаңында ашылған мұражай жыл өткен сайын жаңа экспонаттармен толықтырылып келеді. Көненің көзі – алып паровоз бен ҰОС ардагерлеріне арналған аспан асты мұражайына депо ауласынан орын берілген.

Мұражай табалдырығынан аттасаңыз, қарама-қарсы екі қабырғаға ілінген қос картаның бірінде 19-ғасыр, екіншісі 20-ғасырда аймақтағы теміржол құрылысының сұлбасы бедерленген. Бұдан кейінгі экспонаттардан өткен ғасырдың басында салынған Ташкент-Орынбор теміржолы құрылысынан тарихи суреттер мен құжаттар, алғашқы станциялар сұлбасын көруге болады. Келесі экспозицияда қала тарихы, яғни 1853 жылы қоқандықтарды аймақтан қуып шығып, Перовск бекінісінің (Перовск – Қызылорданың алғашқы атауы) салынуы жайлы мәліметтер бар.

Бөлімше теміржолындағы станция мен бекеттердің, вокзал ғимараттарының, локомотив депосының ең алғашқы нұсқасы, кейінгі және бүгінгі көріністері, даму кезеңдерінен сыр шертетін суреттер келесі бір экспозицияда орын алған. Осындай экспозициялардың бірінде депо теміржолшыларының 1905-1907 жылдардағы революциялық дүмпуге үн қосқаны байқалады. Социал-демократтардың ықпалымен жұмыс сағатын азайту, жалақыны көтеруді талап еткен депо слесарі А.В.Червяков бастаған, құрамында жеті мүшесі бар «большевиктік жетеу» ұйымының суреттері сақталған. Жалпы мұражайға қойылған экспонат, тақта-стенд, сұлба-макет, әртүрлі құжаттар, кітаптар секілді 150-ден астам жәдігердің арасында не жоқ десеңізші?! 1902 жылы шығарылып, ұзақ жыл қолданыста болған шойыннан жасалған рельстің сынығы да сақталған.

– Мұражайға қазалылық теміржолшылар әкеліп тапсырған, бүгінде тарихи жәдігерге айналған рельстің үш түрі бар. Оның бірінің ұзындығы 113 см, ені 10 см, биіктігі 11,5 см көлемінде, жақтау қабырғасында «к.з.кн.Б.БЬЛОСЕЛЬСКАГО 1902 года» деген жазу жазылған, – деді мұрайжай қызметкері Қызғалдақ Оспымбетова.

Тарихқа көз жіберсек, бұл рельс Ресейде теміржол енді пайда болған екі ғасыр бұрын Еділ-Жайық өңірінде темір қорытып, болат рельс шығаратын князь Белосельский-Белозерскийдің шеберханасының өнімі болса керек деп ой түюге болады. Князьдің Уфа губерниясының Катав-Иванов мекенінде де темір-болат балқытатын шеберханасы болды деген деректер бар. 1901 жылдан бастап шеберханадан шығарыла бастаған мұндай рельстердің екінші жақтауына к.ж.д деген мөр-таңба (клеймо) басылыпты. Сәйкесінше, бұл белгілер қазыналық темір жол аббревиатурасы немесе «Константинов темір жолы» дегенді білдірсе керек. Белосельский-Белозерскийдің шеберханасының өнімі Орынбор-Ташкент теміржолының құрылысына пайдаланылып, Сыр бойына да жеткен болып тұр ғой.

Мінеки, екі ғасырды жалғастырып жатқан теміржолдың тарихын зерделей келе талай-талай тұма сырға қанығуға әбден болады...

 

Жүк тасымалы
26.11.2022
Биыл Ақтау және Құрық теңіз порты арқылы 1,5 млн тонна жүк тасымалданды
Жаңалықтар
25.11.2022
Теміржолшы Құттыбек Шархатбаевқа әріптестері ескерткіш тақта орнатты
Темір жол тарихы
25.11.2022
Оқушылар теміржолшылар мұражайындағы жәдігерлермен танысты
Қауіпсіздік
25.11.2022
Келер жылы локомотивтерге бейнетіркегіш құрылғысы орнатылады
Жүк тасымалы
25.11.2022
ТХКБ – жүк тасымалдаудың тиімді дәлізі
Инфрақұрылым
25.11.2022
Биыл 943 км жол жөндеуден өтті
Әлеумет
25.11.2022
Кадр саясатына жаңаша көзқарас
Жаңалықтар
25.11.2022
Алматыда ҚТЖ қолдауымен 5G байланыс жүйелерін дамыту бойынша құзыреттілік орталығы ашылды
Мұрағат
25.11.2022
«Қазақстан теміржолшысы» газеті, №92 25 қараша 2022 жыл
Жаңалықтар
24.11.2022
7 мыңнан астам жүк вагоны жөндеуден өтті
Аймақтар
24.11.2022
Ерен еңбек еленді
Әлемде
24.11.2022
Әзербайжан ел бойынша ең үлкен теміржол көпірін салып жатыр
Жүк тасымалы
24.11.2022
Алматы бөлімшесі бойынша құрылыс жүктері мен кендерді тиеу артты
Әлемде
24.11.2022
Жоғарғы орындағы жолаушыларға төменгі орында тамақтануға ресми рұқсат берілді
ҚТЖ келбеті
23.11.2022
Баба ізін басқан шөбере
Әлемде
23.11.2022
Моңғолия 2030 жылға қарай жүк тасымалын 41 млн тоннаға жеткізбек
Жаңалықтар
23.11.2022
«Тальго» пойызына отырған ресейлік блогер сапары жайлы шолу жасады
Жолаушылар тасымалы
23.11.2022
"Бригадир конверті" қызметін 150 мыңнан астам адам пайдаланған
Темір жол тарихы
23.11.2022
95 жыл бұрын Луговой станциясында Түркістан-Сібір магистралінің алғашқы рельсі төселді
ҚТЖ келбеті
22.11.2022
Дөңес кезекшісі