Қазақстанда локомотив пен вагон өндірісі еселеп өсті
Қазақстанда теміржол машина жасау саласы соңғы жылдары қарқынды дамып, отандық өндірістің маңызды бағыттарының біріне айналды. Сегіз жыл ішінде теміржол секторы өнімдерін өндіру көлемі 104,5 млрд теңгеден 740,4 млрд теңгеге дейін өсіп, 7 еседен астам артқан, деп хабарлайды Rail-news.kz.
Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің мәліметінше, бүгінде елде теміржол машина жасау саласында 60-тан астам кәсіпорын жұмыс істейді. Кәсіпорындарда 8,5 мыңнан астам адам еңбек етеді. Өнім түріне қарай қазақстандық қамту үлесі 30%-дан 90%-ға дейін жетеді.
Салада локомотивтер, жүк және жолаушылар вагондары, теміржол дөңгелектері мен осьтері, мойынтіректер, арба бөлшектері, түрлі тораптар және басқа да құрамдас бөлшектер өндіріледі. Негізгі өндіріс орындары Астана, Петропавл, Екібастұз, Степногор, Павлодар, Семей, Өскемен және Атырау қалаларында орналасқан.
Қазақстанның теміржол машина жасау нарығына әлемнің жетекші компанияларының келуі де саланың дамуына серпін берді. Индустрияландыру бағдарламасы аясында Wabtec Corporation, Alstom, Stadler секілді халықаралық компаниялармен бірлескен жобалар іске асырылды.
Өндіріс көлемі тұрақты өсіп келеді
2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанда теміржол секторы бұйымдарын өндіру көлемі 734 млрд теңгені құрады. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 22,5%-ға жоғары. Жалпы көрсеткіш машина жасау саласындағы өндіріс көлемінің шамамен 13%-ына тең.
Бір жылдың ішінде отандық кәсіпорындар 114 локомотив шығарды. Оның 45-і электровоз, 69-ы тепловоз болды. Сонымен қатар 3 068 вагон өндірілді. Олардың қатарында жартылай вагондар, платформалар және жолаушылар вагондары бар.
Өндірістегі жоғары динамика 2026 жылдың алғашқы жартысында да сақталды. Алты айда саладағы өндіріс көлемі 345 млрд теңгеге жетіп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 16,6%-ға өсті.
Бұл өсімнің негізгі факторларының қатарында электровоз өндірісінің 24%-ға, жолаушылар вагондары өндірісінің 11%-ға артуы бар. Теміржол жолдарын жөндеуге және техникалық қызмет көрсетуге арналған көлік құралдарын шығару 3,3 есеге өскен. Ал локомотив бөлшектері мен қозғалысты басқаруға арналған механикалық жабдықтар өндірісі 36%-ға артты.
Өндірушілер 2026 жылға да ауқымды жоспарлар қалыптастырып отыр. Биыл 94 локомотив, 193 жолаушылар вагоны, 1 323 жартылай вагон және 2 377 платформа шығару көзделген.
Жаңа зауыттар іске қосылуда
Саладағы өндірістік мүмкіндіктердің кеңеюіне жаңа кәсіпорындардың ашылуы мен қолданыстағы зауыттардың жаңғыртылуы әсер етіп отыр.
Өткен жылы Астанада швейцариялық Stadler Bussnang AG компаниясымен бірлесіп «Штадлер Қазақстан» зауыты іске қосылды. Кәсіпорынның жылдық өндірістік қуаты 100 жолаушылар вагонын құрайды.
Зауытта жайлы купелі, плацкартты, штабтық және техникалық вагондар шығарылады. Бұл жолаушылар жылжымалы құрамын жаңартуға ғана емес, Қазақстанда заманауи теміржол техникасын өндіру тәжірибесін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Атырау облысында «ТексолТранс» компаниясы жылына 6 мың жүк вагонын шығара алатын өндірісті іске қосты. Атырау вагон жасау зауыты 2025 жылы 305 жартылай вагон өндірді.
Компания өңірде құю зауытының құрылысын да жүргізіп жатыр. Кәсіпорынды 2027 жылы іске қосу жоспарланған. Жылына 60 мың тоннаға дейін құйма бөлшек өндіретін зауытта шамамен 500 жұмыс орны ашылмақ.
Бұл жобаның тағы бір ерекшелігі бар. Өндіріс іске қосылғаннан кейін вагондарға арналған құрамдас бөлшектерді жергілікті жерде шығару деңгейін 90%-ға дейін жеткізуге мүмкіндік туады.
Теміржол кластері қалыптасып келеді
Семей машина жасау зауыты 2025 жылдан бастап жылына 600 жартылай вагон өндіруге мүмкіндік беретін жаңа өндірісті іске қосты.
Ал Екібастұзда Railways Systems KZ холдингінің теміржол кластері жұмыс істейді. Оның құрамында теміржол дөңгелектерін өндіретін «Проммашкомплект» зауыты бар.
Мұндай өндірістік кластерлердің қалыптасуы сала үшін маңызды. Себебі бір кәсіпорынның өнімін екіншісі құрамдас бөлшек ретінде пайдаланады. Нәтижесінде логистика қысқарып, өндіріс арасындағы байланыс күшейеді және қосылған құны жоғары өнім шығаруға мүмкіндік артады.
Қазақстандағы бірқатар кәсіпорын өндірісін технологиялық тұрғыдан жаңартуға бағытталған жобаларды да жүзеге асырып жатыр. «Востокмашзавод» пен «Format Mach Company» сапалы құйма өндірісін кеңейту үшін автоматты қалыптау желілерін енгізуде.
Ал «Railcast Systems» соғу-бандаж кешенін құру жобасын іске асырып жатыр.
Импортты алмастырудан экспортқа дейін
Теміржол машина жасау саласының дамуы тек жаңа вагондар мен локомотивтер шығарумен шектелмейді. Оның әсері металлургияға, құю өндірісіне, машина жасау компоненттеріне, логистикаға және инженерлік мамандықтарға дейін таралады.
Қазақстан үшін мұның тағы бір маңызды жағы бар. Бұрын сырттан әкелінетін көптеген бөлшектерді ел ішінде өндіру мүмкіндігі артып келеді. Яғни сала біртіндеп импортты алмастыру кезеңінен қосылған құны жоғары өнім шығаруға қарай жылжып келеді.
Өндіріс көлемінің бірнеше жыл ішінде жеті еседен астам өсуі осы өзгерістің ауқымын көрсетеді. Ал жаңа зауыттардың іске қосылуы мен халықаралық компаниялармен әріптестіктің кеңеюі Қазақстанның теміржол машина жасауындағы технологиялық базасын нығайта түспек.
Алдағы жылдары өндіріс көлемін арттырумен қатар, жергілікті қамту үлесін көбейту, жаңа компоненттерді игеру және экспорттық нарықтарға шығу негізгі міндеттердің бірі болып қала береді.
Теміржол техникасына сұраныстың сақталуы мен өндірістік қуаттардың ұлғаюы бұл саланың Қазақстанның машина жасау секторындағы рөлін одан әрі күшейтуі мүмкін.