95 жыл бұрын Луговой станциясында Түркістан-Сібір магистралінің алғашқы рельсі төселді

Темір жол тарихы
23.11.2022, 10:25

Осыдан 95 жыл бұрын 1927 жылдың 19 қарашасында Луговой станциясында Түркістан-Сібір магистралінің алғашқы рельсі төселді. Бұл КСРО-ның бірінші бесжылдығындағы басты құрылыс жобаларының бірі еді әрі индустрияландырудың символы болды. Түрксіб құрылысы төрт жылға жуық уақытқа созылды.

Түркістан-Сібір темір жолы Кеңестік дәуірдегі ауқымды құрылыстың бірі болды. Болашақ Түрксібтің құрылысына қатысты алғашқы жобалар 1918 жылдан бастап қолға алынды.  

Бір қызығы, ол кезде темір жол құрылысы стратегиялық мақсатпен де тығыз байланысты болды. Бір жағынан Шығыс майдандағы азамат соғысында жеңіске тезірек жету үшін қажет болса, екіншіден бұл  мемлекеттік ірі құрылыс еді. Жаңа темір жол сол кездегі КСРО сияқты алып республиканың оңтүстік, шығыс және Сібір облыстарын біріктіреді деп болжанды.

Шынтуайтына келгенде Түрксіб құрылысын салудағы көлік қатынасы жөніндегі мүдде 1922 жылы КСРО құрылғаннан кейін барып қана алдыңғы орынға шықты.

Теміржол көлігінің үгіт және насихат жөніндегі комиссары Александр Щербаков темір жол құрылысына қатысты былай деп жазды: «Алып темір жол желілерін салу таяу болашақта одақтас республикалардағы өнеркәсіптік құрылыстың бүкіл сипатын айқындайтыны сөзсіз, оған еш күмән жоқ. Олар болат жіптермен дүниедегі тұңғыш социалистік мемлекеттің кеңістігін байлайды». Бұған дейін Ресей империясында теміржол көлігін дамыту тек Сібір мен Қиыр Шығыста қолға алынған еді, ал оңтүстік бағыттағы Азия елдерін Ресеймен байланыстыруға жете көңіл бөлінбеді.

Түрксіб құрылысының басталуы Қазан төңкерісінің 10 жылдығына орайластырылды. Алайда, магистральдің жобалық құжаттары көпке дейін мақұлданбады. КСРО темір жолын дамытудың бас жоспары ережесіне сәйкес практикалық тиімділікпен қатар, кеңестік инженерлер үшін революцияға дейінгі әріптестерімен бәсекелестікте жеңіске жету принципті мәселе болғаны сөзсіз: жоспарлау ауқымы бойынша Түркістан-Сібір темір жолы Транссібір темір жолынан еш кем емес еді.

Сонымен 1927 жылдың наурызында  РСФСР үкіметімен Түрксіб магистралін салу қаулысы қабылданды. Сондай-ақ жаңа темір жол құрылысының негізгі жұмысын Ресей Республикасы өз мойнына алуы керектігі көрсетілді.

Алып құрылыстың басшысы болып есімі теміржолшылар арасында кеңінен танымал Владимир Сергеевич Шатов тағайындалады. Революционер Шатов КСРО-ны толықтай қолдай бермейтін. Дегенмен, құрылыс жұмыстарын ұйымдастыру бойынша ол кең өкілеттіктерге ие болды: жұмысшыларды жалдау, қажетті материалдарды алу, тіптен қаражатты жұмсауға дейін.

Түрксіб темір жолының оңтүстік бөлігіндегі алғашқы буын 1927 жылдың 7 қарашасында, яғни Қазан революциясының 10 жылдығына орай төселу керек болған. Бірақ Шатов атаулы күнге бола теміржол жұмысшыларын асықтырмады. Сонымен темір жолдың алғашқы буыны 19 қарашада төселді, 21-і күні Луговой станциясында Түрксіб құрылысының салтанатты ашылуы өтті. Жиын барысында бұл социализмнің басты құрылысы екені айтылды.  

Түрксібтің құрылысы шынымен де рекордтық мерзімде – төрт жылға жетпей аяқталды. Шатов құрылыс алаңында социалистік жарысты енгізіп қана қоймай, теміржолшылардың еңбек өнімділігін арттыру мақсатында шығындардың есебін де тиімді ұйымдастыра білді. Олардың ерлігі туралы «Болат жол (Түрксіб)» деректі фильмі түсірілді, кейін ол 20 ғасырдың ең көрнекті 50 деректі фильмінің тізіміне енді.  

Аты аңызға айналған темір жол  үш республиканы жалғады, құрылыс Ресей, Қазақ және Қырғыз республикаларының аумағында жүрді. Осындай ірі құрылысқа басшылық еткен Владимир Шатовтың тағдыры өкінішке қарай қайғымен аяқталды. 1936 жылдың қазанында ол бір топ советтік теміржолшылармен бірге «контрреволюциялық ұлтшыл» деген айыппен атылып кетті.  

Түркістан - Сібір Темір Жолы Қазақстанда кәсіби теміржолшылар мектебін қалыптастыруға елеулі ықпал еткен құрылыс болды. Мұнда құрылысшылардың саны 1928 жылы – 21 мыңға, 1929 жылы – 40 мыңға, ал 1930 жылы – 50 мыңға жетті. Құрылыста істегендердің басым көпшілігі жергілікті тұрғындар болды. Құрылыс жұмыстары 1928 – 29 жылы өте қызу жүріп, 1930 жылы 28 сәуірде Айнабұлақ станциясында Оңтүстік және Солтүстік жолы қосылды. Осы кезеңге дейін Түрксібте 12 млн м3 жер қазылып, 1644 км негізгі және бекеттік жол салынды. Ертіс, Іле, Аягөз, Шу, Қаратал, т.б. өзендер арқылы темір көпірлер салынды. Түркістан - Сібір Темір Жолы жоспарлы мерзімнен бір жыл бұрын, 3 жыл 9 айдың ішінде аяқталды да, 1931 жылы 1 қаңтардан бастап тұрақты пайдалануға берілді.

Айта кетсек, Жамбыл ЖТ бөлімшесінің Луговая теміржол станциясы қазір Түрксіб станциясы деп аталды. ҚР Үкіметінің 2020 жылдың 23 қазанындағы "Теміржол вокзалдары кешені мен кейбір теміржол станцияларын қайта атау және станциялар транскрипцияларын өзгерту туралы" Қаулысына сәйкес станцияның атауы өзгертілді.

 

Жүк тасымалы
26.11.2022
Биыл Ақтау және Құрық теңіз порты арқылы 1,5 млн тонна жүк тасымалданды
Жаңалықтар
25.11.2022
Теміржолшы Құттыбек Шархатбаевқа әріптестері ескерткіш тақта орнатты
Темір жол тарихы
25.11.2022
Оқушылар теміржолшылар мұражайындағы жәдігерлермен танысты
Қауіпсіздік
25.11.2022
Келер жылы локомотивтерге бейнетіркегіш құрылғысы орнатылады
Жүк тасымалы
25.11.2022
ТХКБ – жүк тасымалдаудың тиімді дәлізі
Инфрақұрылым
25.11.2022
Биыл 943 км жол жөндеуден өтті
Әлеумет
25.11.2022
Кадр саясатына жаңаша көзқарас
Жаңалықтар
25.11.2022
Алматыда ҚТЖ қолдауымен 5G байланыс жүйелерін дамыту бойынша құзыреттілік орталығы ашылды
Мұрағат
25.11.2022
«Қазақстан теміржолшысы» газеті, №92 25 қараша 2022 жыл
Жаңалықтар
24.11.2022
7 мыңнан астам жүк вагоны жөндеуден өтті
Аймақтар
24.11.2022
Ерен еңбек еленді
Әлемде
24.11.2022
Әзербайжан ел бойынша ең үлкен теміржол көпірін салып жатыр
Жүк тасымалы
24.11.2022
Алматы бөлімшесі бойынша құрылыс жүктері мен кендерді тиеу артты
Әлемде
24.11.2022
Жоғарғы орындағы жолаушыларға төменгі орында тамақтануға ресми рұқсат берілді
ҚТЖ келбеті
23.11.2022
Баба ізін басқан шөбере
Әлемде
23.11.2022
Моңғолия 2030 жылға қарай жүк тасымалын 41 млн тоннаға жеткізбек
Жаңалықтар
23.11.2022
«Тальго» пойызына отырған ресейлік блогер сапары жайлы шолу жасады
Жолаушылар тасымалы
23.11.2022
"Бригадир конверті" қызметін 150 мыңнан астам адам пайдаланған
Темір жол тарихы
23.11.2022
95 жыл бұрын Луговой станциясында Түркістан-Сібір магистралінің алғашқы рельсі төселді
ҚТЖ келбеті
22.11.2022
Дөңес кезекшісі