Ауғанстанның Пәкістан арқылы өтетін транзиттік саудасы күрт қысқарды
Ауғанстанның Пәкістан аумағы арқылы жүргізетін транзиттік сауда көлемі соңғы қаржы жылында тарихи ең төмен деңгейге түсті. Бұл туралы Nightingale Intelligence талдау орталығы мәлімдеді, деп хабарлайды Rail-news.kz.
Сарапшылардың мәліметінше, былтыр Пәкістан арқылы небәрі 11 592 контейнер тасымалданған. Оның жалпы құны 367 млн долларды құрады. Салыстыру үшін айтсақ, 2021 жылы, яғни тәліптер билікке қайта келгенге дейін бұл көрсеткіш 89 мыңға жуық контейнерді, ал тауар айналымы 5 млрд долларды құраған.
Транзиттік сауда ең жоғары деңгейіне 2022–2023 қаржы жылында жеткен. Ол кезде 102 886 контейнер тасымалданып, жалпы құны 6,7 млрд доллар болған. Алайда кейінгі жылдары көрсеткіш біртіндеп төмендей бастады. 2023–2024 жылдары 54 114 контейнер, ал 2024–2025 жылдары 42 959 контейнер тіркеліп, олардың құны 1,36 млрд долларды ғана құрады.
Сарапшылардың пікірінше, 2025 жылдың қазан айында Пәкістанның Дюранд сызығындағы шекара өткелдерін жабуы құлдырауды одан әрі жеделдеткенімен, бұл үрдіс бұған дейін-ақ басталған.
Иран бағытына бетбұрыс
Талдаушылар бұл өзгерісті Кабулдың Пәкістан порттарына тәуелділікті азайту саясатының нәтижесі деп бағалайды. Соңғы жылдары Ауғанстан импортты Иран арқылы жеткізуді айтарлықтай арттырған.
Дүниежүзілік банктің бағалауынша, Иран 2025 жылы Ауғанстан импортының 31,3 пайызын қамтамасыз еткен. Ал Ираннан тікелей немесе Иранның көлік дәліздері арқылы келген тауарлардың үлесі жалпы импорттың 48,6 пайызына жеткен. Бұл ретте Ауғанстанның жалпы импорты 13,2 млрд долларға дейін өскен.
Сонымен қатар, Пәкістан арқылы үшінші елдерге, әсіресе Үндістанға қайта экспортталатын ауған тауарлары іс жүзінде тоқтап қалды. Бір жылдың ішінде олардың көлемі 454 млн доллардан 7 млн долларға дейін қысқарған.
Солтүстік бағыттың маңызы артып келеді
Сарапшылардың айтуынша, сауда бағыттарының өзгеруі Пәкістанның өңірдегі экономикалық ықпалын әлсіреткенімен, оның салдары Ауғанстан үшін де оңай болмайды. Логистикалық шығындардың артуы түпкі тұтынушыларға әсер етіп, инфляциялық қысымды күшейтеді. Әсіресе ондаған жылдар бойы Пәкістан бағытына тәуелді болып келген елдің шығыс және оңтүстік пуштун аймақтары көбірек зардап шегуі мүмкін.
Мамандар бұл стратегиялық шешім болғандықтан, шекара қайта ашылған күннің өзінде бұрынғы сауда ағындарының қалпына келуі екіталай екенін айтады.
Осы жағдайда Өзбекстанмен сауда және Термез–Хайратон бағыты арқылы өтетін солтүстік дәліздердің маңызы артып отыр. Дегенмен бұл бағыттың да өз тәуекелдері бар. Атап айтқанда, Иран арқылы өтетін балама маршрут өңірдегі әскери қақтығыстарға тәуелді. Мұны 2026 жылғы соғыс кезінде Иран порттарына, оның ішінде Чабахар портына жасалған соққылар айқын көрсетті.
Сонымен бірге ұзындығы шамамен 647 шақырымды, болжамды құны 4,6 млрд долларды құрайтын Трансауған теміржолы жобасы әзірге техникалық-экономикалық негіздеме кезеңінде қалып отыр. Бұл жоба Орталық Азия жүктерін Пәкістан порттарына шығаруды көздейді. Алайда дәл осы порттардан Ауғанстан өз транзиттік ағындарын біртіндеп басқа бағыттарға бұрып жатыр.
Сарапшылардың пікірінше, қазіргі жағдайда Орталық Азия елдері тек Ауғанстанның солтүстік өңірлері арқылы өтетін транзитті дамытып қана қоймай, сол аймақтардың экономикалық тұрақтылығын да күшейтуі қажет.
Энергетикалық инфрақұрылымды кеңейту, шекара маңындағы сауданы дамыту және іскерлік байланыстарды нығайту Ауғанстанның оңтүстік бағыттарға тәуелділігін азайтып, елдің Орталық Азия экономикасына орнықты интеграциялануына мүмкіндік береді.