Сұрапыл соғыс жылдарындағы теміржолшылардың Ерен еңбегі
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Жеңіс тек майдан шебіндегі қарулы қақтығыстармен әрі сарбаздардың көзсіз ерлігімен ғана емес, тылдағы халықтың түн ұйқысын төрт бөлген ерен еңбегімен де келді. Осы орайда теміржол көлігі соғыстың алғашқы күндерінен бастап ел экономикасы мен әскери қуаттың басты күретамырына айналғанын айта кету керек. Майданды қару-жарақпен, азық-түлікпен, жанар-жағармаймен және адам күшімен қамтамасыз ету, сондай-ақ зауыттар мен халықты қауіпсіз аймақтарға эвакуациялау міндеті тікелей теміржолшылардың міндеті болды. Олардың Отан алдындағы қаһармандығы мен төзімділігі Жеңісті жақындатуда шешуші рөл атқарды десек артық болмас.
1941 жылдың маусымында соғыс басталған сәттен бастап КСРО-ның бүкіл теміржол желісе әскери режимге көшірілді. Пойыздар «Бәрі майдан үшін, бәрі жеңіс үшін!» деген қасиетті ұранмен үзіліссіз жұмыс істеді. Бейбіт уақыттағы қозғалыс кестелері жойылып, оның орнына әскери эшелондардың барынша жылдам өтуіне жағдай жасалатын қатал тәртіп енгізілді.
Теміржолдың соғыс кезінде атқарған негізгі қызметтерін бірнеше маңызды бағытқа бөліп көрсетуге болады. Мәселен, миллиондаған сарбаздар мен мыңдаған әскери техникалар (танктер, артиллерия, ұшақтар мен оқ-дәрілер) майдан даласына қысқа мерзімде жеткізілді. Майдандағы жағдай көбіне осы эшелондардың уақытылы жетуіне байланысты болды.
Сондай-ақ соғыстың алғашқы айларында батыс аймақтардан жүздеген ірі зауыттар, фабрикалар, ғылыми институттар мен миллиондаған бейбіт тұрғын шығысқа, соның ішінде Қазақстанға көшірілді. Бұл тарихта бұрын-соңды болмаған ауқымды логистикалық операция еді. Теміржолшылардың арқасында өндіріс орындары жаңа жерде тез арада іске қосылып, майданға қару бере бастады.
Санитарлық пойыздар жаралы сарбаздарды майдан даласынан госпиталдарға тасымалдау және оларға жол бойында алғашқы медициналық көмек көрсету мақсатында арнайы «дөңгелек үстіндегі ауруханалар» ұйымдастырды. Бұл миллиондаған жауынгердің өмірін сақтап, олардың қатарға қайта қосылуына септігін тигізді.
Қазақстан соғыс жылдарында майданның ең сенімді әрі қуатты арсеналдарының біріне айналды. Еліміздің теміржол желілері, әсіресе Түрксіб магистралі, Қарағанды желісі мен Гурьев-Қандыағаш жолдары стратегиялық маңызға ие болды. Қарағандының көмірін, Орал мен Мұғалжардың металлын, елімізде өндірілген қорғасын мен мысты майданға уақытылы жеткізу қазақ теміржолшыларының қажырлы еңбегінің нәтижесі еді.
Соғыстың алғашқы күндерінде-ақ мыңдаған тәжірибелі ер-азамат теміржолшы майданға аттанды. Олардың орнын деполарда, станцияларда және жол жөндеу бөлімшелерінде әйелдер, қарттар мен жасөспірімдер басты. Қазақ қыздары қысқа мерзімде паровоз айдауды, күрделі техниканы жөндеуді және жол салуды меңгеріп шықты. Түрксіб теміржолында еңбек еткен жүздеген әйелдер стахановтық қозғалыстың алдыңғы қатарынан көрінді.
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы теміржолшылардың еңбегі – бұл Отанға деген шексіз сүйіспеншілік пен теңдессіз қаһармандықтың жарқын үлгісі. Олардың әрбір сәтті рейсі, оқ астында жөнделген әрбір метрі Жеңіс күнін жақындатқан үлкен қадам болды. Болат магистраль бойында тер төккен, өмірін қиған қазақстандық теміржолшылардың бұл ерен ерлігі тарих бетінде мәңгі алтын әріптермен жазылып қалады және бүгінгі ұрпақ үшін шынайы отансүйгіштік пен төзімділіктің символы болып қала бермек.