Паровоз тізгіндеген қазақ қызы

Темір жол тарихы
25.07.2024, 10:52
Ардақ Үсейінова

"Қазақстан теміржолшысы" газетінің Жамбыл облысындағы меншікті тілшісі

Жамбыл облысы Рысқұлов ауданы Луговой ауылында (Түрксіб станциясы) қазақ қыздары арасынан шыққан тұңғыш паровоз машинисі Забира Жүсіпова атындағы көше бар. Сол көшеде есімі тарихта қалған паровоз машинисінің ұлы Жолдас тұрады.

Будақтаған қою түтінін соңынан шұбыртып, ысқырып келіп станцияға тоқтаған отарбаға бір жағы қызыға, бір жағы үрейленіп қарайтын ауыл жұрты бірте-бірте теміржолшы мамандығын игере бастайды. Бірақ жол жұмысшысы, белгі беруші, паровозда от жағушы сынды жұмыстарды атқарып, техникаға дендей қоймаған кезде алып отарбаны тізгіндеген қаршадай қызды көргенде «менмін» деген жігіттердің өзі аузын ашып, көзін жұмып қалады екен...

Сонау қазақ тарихындағы аумалы-төкпелі заманда, 1922 жылы 15 мамырда дүниеге келген оның азан шақырып қойған аты Жәбира екен. Сондықтан көп жерде Зәбира да, Жәбира да аталады.  4-5 жасында ата-анасынан қатар айырылып, балалар үйінде тәрбиеленеді. 1938 жылы бұрынғы Фрунзе, қазіргі Бішкек қаласындағы теміржолшылар даярлайтын училищеге оқуға түседі. Бір жылдан соң 1939 жылы Қырғызстандағы Пішпек станциясының паровоз депосына слесарь болып жұмысқа орналасады.

Жұмысына тиянақты Зәбира Жүсіпова 1939 жылдың қараша айында-ақ машинистің көмекшісі болып сапарға шығады. Батыл да жігерлі қыздың талабын байқаған депо басшылығы оған үлкен сенім артса керек. Пішпек – Луговой бағытындағы алғашқы сапарына жүрексінбей шыққан Зәбира машинистің де көңілінен шығып, болашақта мынау деген машинист болады деп болжаған екен. Ол теміржолшы формасын киіп, машинист көмекшісі болып шыққанда небәрі 18 жаста екен. 1939 жылдың соңына қарай қазіргі Түрксіб станциясына паравоз машинисі болып ауысады. Еңбек кітапшасы 1939 жылы 11 қаңтарда ашылған.

– Анам Жәбира машинист көмекшісі болып жүргенде әкем Дәулет сол паравозда от жағушы екен. Кейін соғыс жылдарында ол да машинист болған. Екеуінің таныстығы жол үстінде басталыпты.1940 жылы шаңырақ көтеріп, 1942 жылы үлкен ағам өмірге келді. Қазір қарашаңырақта отырған екінші ағам Жалғас, – дейді Зәбира Жүсіпованың қызы Аманкүл Дәулетқызы.

Осылайша, Зәбира теміржолшылар әулетіне келін болып түседі. Дәулет Рыстыевтің 3 бауыры да теміржолда еңбек етіпті. Ал аталары Рысты Түрксіб    теміржолының құрылысына қатысқан екен.

Аманкүл Рыстыеваның айтуынша, ата-анасы соғыс жылдары күн демей, түн демей қатар еңбек етіпті. Анасы босана салып үш күннен соң белін буып жұмысқа шығып кетеді екен. Екеуі де зейнетке шыққанша еңбек еткен. «Ағам екеуіміз ата-анамыздың жолын жалғадық. Ол 40 жыл осы салада ревизор болса, мен Тәттіде станция кезекшісі болып жұмыс істедім. Қазір екеуміз де зейнеттеміз. Тізгінді төртінші буынға бердік. Бүгінде Жолдастың немерелері Айдос пен Жандос теміржолшы», – дейді ол.

Тұңғыш паравозшы қазақ қызының ерен еңбегі оны абыройға бөледі. Әйел машинистер арасында алғашқы болып «Ленин» орденімен марапатталып, Қырғыз ССР Жоғары Кеңесінің грамотасын алған. 1971 жылы 24 ақпанда Жоғары Кеңеске депутат болып сайланып, Қазақстан компартиясының ХІІ съезіне делегат болып қатысқан. Ұл-қызы сақтаған суреттің сыртында «Жәбира апамыз ХІІ съезге шақырылғанда 20-қатар, 72-орында отырған» деп жазылыпты. Жамбыл локомотив пайдалану депосының  музейінде жерлестерінің мақтанышына айналған паровоз машинисі Забира Жүсіповаға арналған арнайы бұрыш бар.  

Жаңалықтар
30.08.2025
ҚТЖ мен China COSCO Shipping стратегиялық ынтымақтастықты кеңейтуде
Аймақтар
29.08.2025
Еңбек ұжымының мүддесі бәрінен жоғары
Жолаушылар тасымалы / Инфографика
29.08.2025
Жыл басынан бері ҚТЖ пойыздары 7,8 миллионнан астам жолаушыны тасымалдады
Қауіпсіздік
29.08.2025
Қауіпсіздік ережелерін сақтау қатаң тексерілуде
Әлеумет
29.08.2025
Жеті жүз балаға оқу құралы берілді
Инфрақұрылым
29.08.2025
Ақтөбеде жеті разъездің құрылысы басталды
Аймақтар
29.08.2025
«Қазкөліккәсіп» төрағасы Сыр теміржолшыларын марапаттады
Инфрақұрылым
29.08.2025
Вокзалдар жаңа кейіпке енеді
Аймақтар
29.08.2025
Ақтөбе рельс-арқалық зауыты «Үздік өнеркәсіптік тауар» иегері атанды
Спорт
29.08.2025
Конституцияның 30 жылдығына орай «Қазкөліккәсіп» дартс турнирін ұйымдастырды
Әлеумет
29.08.2025
Жамбыл ЖТ бөлімшесі жаңа оқу жылына 347 балаға қолдау көрсетті
Жаңалықтар / Мұрағат
29.08.2025
Қазақстан теміржолшысы газеті, №70 29 тамыз 2025 жыл
Әлеумет
28.08.2025
Оқушыларға рюкзак тарту етілді
Әлемде
28.08.2025
Ұлыбританияда аккумуляторлы пойыз жаңа рекорд орнатты
Жаңалықтар
28.08.2025
ҚТЖ Сычуань және Чэнду логистикалық компанияларымен келіссөздер өткізді
Әлемде
28.08.2025
Ресейде алғашқы сутекті пойыздың дизайны таныстырылды
Аймақтар
27.08.2025
Жаңа оқу жылы қарсаңында балаларға мектеп құралдары табысталды
Жаңалықтар
27.08.2025
ҚТЖ басшылығы Сычуань провинциясының губернаторымен кездесті
Бейнелер
27.08.2025
Жаңа теміржол Өзбекстанға жүк тасымалын еселемек
Спорт
27.08.2025
Қызылорда теміржолшылары арасында шағын футболдан турнир өтті